តម្លៃអប់រំក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមក្រោយសម័យអង្គរ ៖ រឿងទសជាតក រឿងបញ្ញាសជាតក រឿងនានាជាតក

Abstract

ដោយផ្អែកលើការសិក្សាស្រាវជ្រាវទាក់ទងនឹងអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមដែលមានសារៈសំខាន់ ដូច្នេះ អ្នកសរសេរបានជ្រើសរើសប្រធានបទនេះសម្រាប់ធ្វើសំណុំសិក្សា ដែលមានចំណងជើងថា «តួនាទីអប់រំអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមក្នុងសម័យអង្គរ»។ ការសិក្សា​តាមប្រធានបទមួយនេះ គឺមានបំណងចម្បងចំនួនបីគឺ៖ (១) ដើម្បីសិក្សាស្វែងយល់ឱ្យបានកាន់តែជ្រៅជ្រាលអំពីតួនាទីអប់រំក្នុងសម័យអង្គរដោយផ្អែកលើអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមស្នេហា, (២) ដើម្បីស្វែងយល់អំពីតួនាទីអប់រំអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមក្នុងការចងភ្ជាប់នឹងសង្គមសៃលិមនុស្សនៅសព្វថ្ងៃនេះ។ ក្នុងនាមជាសំណុំសិក្សាស្រាវជ្រាវមួយនេះ អ្នកសរសេរបានប្រើវិធីសាស្ត្រសប្បគុណវិស័យក្នុងការសិក្សា និងប្រមូលទិន្នន័យពីសៀវភៅអក្សរសិល្បៈ ដូចជា៖ អក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមសៃលិម, ទស្សនៈពុទ្ធនិយមសុទ្ធធា, ពុទ្ធនិយមការីយ៍, បញ្ញាសាស្ត្រ, ពុទ្ធនិយមកែប្រែទេវតា និងអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមដទៃទៀតសម្រាប់ការសិក្សាផ្សេងទៀត។

អក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមស្នេហាបានបង្ហាញឱ្យអាចសិក្សាបានឃើញពីតួនាទីអប់រំក្នុងកម្មវិធីនានារបស់អក្សនិពន្ធ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈស្នេហានៃទស្សនវិជ្ជាសាស្ត្រ, និទណ្ឌសាស្ត្រ, ទិដ្ឋិពុទ្ធសាសនា ដែលផ្ដល់នូវទស្សនៈស្មេរដែលអាចធ្វើឱ្យមនុស្សមានគំនិតកាន់តែច្បាស់លាស់ ស្របនឹងទំនៀមទម្លាប់ និងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ រួមទាំងរបបសង្គម។

តាមរយៈការសិក្សាអំពីស្នេហានៃអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមទាំងនេះ អ្នកសរសេរបានធ្វើការសិក្សាវិភាគលើចំណុចសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចជា៖ តួនាទីអប់រំតាមរយៈអក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយម, ការគោរពពុទ្ធសាសនា, ការគោរពឪពុកម្តាយ, ទំនៀមទម្លាប់ស្របនឹងទស្សនៈស្នេហា។ ដូចនេះក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះ អ្នកសរសេរបានឃើញថា អក្សរសិល្បៈពុទ្ធនិយមស្នេហាពិតជាមានលក្ខណៈអាចឲ្យមនុស្សបានស្វែងយល់ជាក់លាក់បន្ថែមទៀតអំពីបាតុភូតនានា និងបញ្ញាអំពីជីវិតនៅក្នុងសង្គម។ ដូច្នេះ ទើបជាសំណុំសិក្សានេះបានជ្រើសយកសៀវភៅដ៏សំខាន់ៗអំពីពុទ្ធសាសនាស្របនឹងទស្សនវិជ្ជា សម្រាប់ឲ្យមនុស្សបានរៀនសូត្រនិងស្វែងយល់អំពីរឿងរ៉ាវនានានៅក្នុងអតីតកាលរបស់សង្គមខ្មែរ។

អក្សរសិល្បៈស្នេហាបែបពុទ្ធនិយមបានកើតឡើងក្នុងសម័យលង្វែក និងអង្គរ ដែលសុទ្ធតែទទួលឥទ្ធិពលពីពុទ្ធសាសនាដោយផ្ទាល់ ហើយបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សទី១៨–១៩ តាមប្រវត្តិអក្សរសិល្បៈរបស់ខ្មែរ។ ប្រធានបទស្នេហានៃអក្សនិពន្ធសរសេរដោយអ្នកនិពន្ធខ្មែរនេះ សំដៅទៅលើការបង្ហាញបារមីរបស់ពុទ្ធសាសនា និងសមាធិសិល្បៈ ដូចជា៖ ការធ្វើទាន, ការកសាងសុចរិតភាព, ការប្រៀបបាបនិងបុណ្យ។

ការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្បៈ និងសង្គមនានាក្នុងសម័យនោះ ត្រូវបានធ្វើតាមរយៈសាលាវត្ត ដែលជាគន្លងក្នុងការអប់រំសិស្ស ស្របនឹងការសម្ដែងសង្វៀនធម៌ និងការនិយាយអំពីរឿងចិត្តវិជ្ជាផ្សេងៗ។ ពោលគឺសិស្សចូលរៀននៅវត្តនីមួយៗបានទទួលទាំងវិជ្ជាសិល្បៈ និងជីវិតសង្គម ដោយមានការអប់រំឱ្យមនុស្សស្របនឹងការស្រឡាញ់អំណរបស់ជីវិត។

អត្ថន័យទាំងនេះ ទទួលបានការពេញនិយមពីសំណាក់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងសម័យមុននិងសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅលើសង្គមវប្បធម៌ខ្មែរ ដូចជា៖ វិស័យអក្សរសាស្ត្រ, សិល្បៈ, តុលាការ, នយោបាយ និងអប់រំ។